Portal - Zabytki Architektury
Zamek Krzyżtopór w ujeździe
Wprowadzono: 18-08-2010|Administrator|wyświetleń:4651
grafika

Zamek Krzyżtopór w ujeździe

 

 

 

365 okien – bo tyle jest dni w roku, 54 pokoje – bo tyle jest tygodni, 12 - jak liczba miesięcy – sal i 4 jak liczba pór roku, baszty. Jakie ambicje i plany legły u podstaw budowy tej przeogromnej budowli nigdy się nie dowiemy. Przepych, z jakim Krzysztof Osoliński zbudował swoje palazzo in fortezza był niewyobrażalny. Przed powstaniem Wersalu był to największy kompleks pałacowy w Europie. Konie w stajniach jadały z marmurowych żłobów, przeglądając się w kryształowych lustrach. Na ścianach budowli umieszczono galerię przodków i osób pokrewnych rodzinie Ossolińskich, co miało świadczyć o potędze rodu oraz jego wielkich zasługach dla Rzeczpospolitej.

Nie jest znany dokładny okres budowy zamku. Jako datę rozpoczęcia prac wymienia się często rok 1621. Inskrypcja niegdyś widoczna na attyce sugeruje zamknięcie wszystkich prac budowlanych w 13 lat później. Wtedy też miejscowość Ujazd przyjęła nazwę Krzyżtopór. O sile obronnej zamku decydowała między innymi jego lokalizacja oraz nowożytne fortyfikacje bastionowe, co w sumie miało dać idealną, niezdobytą twierdzę. Na miejsce jej lokalizacji wybrano cypel skalny wzniesienia otoczony z dwóch stron wąwozami, a z trzeciej podmokłym terenem wytworzonym przez ciek wodny. Dodatkowo cypel odcięty został fosą częściowo wykutą w naturalnych skałach. Na bastionach rozmieszczono stanowiska artyleryjskie. Wjazd po drewnianym zwodzonym moście dodatkowo zabezpieczała wysoka wieża, z której łatwo było razić ewentualnych atakujących.

To na tej wieży umieszczono symbole charakteryzujące właściciela: krzyż mający oddać ogrom wiary fundatora oraz Topór, herb rodzinny Ossolińskich. Przez bramę docieramy na trapezowaty okazały dziedziniec pałacowy. Wzdłuż niego biegną jednopiętrowe skrzydła boczne. Na wprost widoczny jest wzniesiony na planie prostokąta pałac posiadający w środku korpusu eliptyczny dziedziniec. Idąc prosto z eliptycznego dziedzińca dotrzemy do prostokątnego skrzydła pałacu, w którym znajdowała się reprezentacyjna część zamku z jadalnią i salą balową. Jadalnia mieściła się na pierwszym piętrze, nad nią rozlokowano salę taneczną. Z niej można było przedostać się do komnaty mającej akwarium w miejscu sufitu, którą ulokowano w ośmiobocznej baszcie kończącej główną oś zamku. Północno-wschodnie skrzydło boczne budowli to obiekt gospodarczy z niezwykłymi stajniami o marmurowych żłobach i kryształowych lustrach. Jak podają legendy podziemnym korytarzem wiodącym pod zamczyskiem kursowały karoce do odległego o kilkanaście kilometrów zamku w Ossolinie.

Niestety świetność budowli trwa zaledwie 11 lat. W 1655 r. zdobywają ją Szwedzi, zamieniając na kwaterę dla swoich wojsk, zaś ruchome mienie zostaje zagrabione i wywiezione. Gdy zamek należy do Jana Michała Paca kwaterują w nim konfederaci barscy (1768-70), co prowadzi do dalszych zniszczeń. Kilkanaście lat później kompleks dostaje się w ręce Stanisława Sołtyka, dla którego zakupił go stryj Kajetan Sołtyk, biskup krakowski. W 1815 r. obiekt przechodzi w ręce Łempickich mieszkających w pobliskiej Plancie, a na koniec nabywa go rodzina Orsettich, w której rękach pozostaje do końca II wojny światowej. W tym czasie posiadłości zostają upaństwowione.

(na podstawie opracowania: Haliny Pasiek-Wójcik)

DOJAZD: Z Opatowa 13,9 km drogą 757 do miejscowości Iwaniska

 

 

 

 

PDF
DRUKUJ
POWRÓT
Szukaj w portalu
zaawansowane
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
grafika
 
Wprowadzono: 11-02-2011
Jarosław Basak
Ilość fotografii: 10
Narodowa Strategia Spójności
Województwo Świętokrzyskie
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
Projekt współfinansowany ze Środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach
Regionalnego Programu Operacyjnego woj. świętokrzyskiego na lata 2007-2013